Διαιτολογία – Διατροφή

Ιουλίου 20, 2009

Πόσο υγιεινά είναι τα προϊόντα που αγοράζουμε;

Το παρακάτω άρθρο των «ΝΕΩΝ» είναι διαφωτιστικό.

Η τελευταία παράγραφος έχει πολύ ενδιαφέρον!!!

http://www.tanea.gr/default.asp?pid=2&ct=2&artid=4527434

Advertisements

Δεκέμβριος 26, 2008

Diet Coke Plus και FDA

Ο οργανισμός τροφίμων και φαρμάκων (FDA) της Αμερικής απέστειλε γράμμα στον διευθύνοντα σύμβουλο της Κόκα Κόλα δηλώνοντάς του πως ο ισχυρισμός της Diet Coke Plus πως αποτελεί καλή πηγή βιταμινών (όπως Β3, Β6 και Β12) και μετάλλων (όπως ψευδάργυρο και μαγνήσιο) παραβιάζει τον κανονισμό με ονομασία Federal Food, Drug and Cosmetic Act. Οι κανονισμοί προβλέπουν πως για να ονομαστεί κάτι ως plus θα πρέπει να περιέχει τουλάχιστον 10% παραπάνω ποσότητα από το θρεπτικό συστατικό σε σχέση με ανάλογα προϊόντα. Το προϊόν αυτό δηλαδή δεν έχει εναρμονιστεί με τους κανονισμούς που προσδιορίζουν τον ισχυρισμό θρεπτικού περιεχομένου «με» («plus») και άρα δε δικαιολογείται η ονομασία plus. Ο FDA κάλεσε την Κόκα Κόλα να αλλάξει την ετικέτα του εν λόγω προϊόντος. Από την πλευρά του ο εκπρόσωπος της Κόκα Κόλα απάντησε πως θα εξετάσουν πολύ σοβαρά το γράμμα του FDA και θα απαντήσουν στα μέσα Γενάρη περίπου.
Το σημείο που χρήζει παρατήρησης είναι το γεγονός πως ο FDA αναφέρει στο γράμμα πως δε θεωρεί κατάλληλη την ενίσχυση των snack foods, όπως τα ανθρακούχα αναψυκτικά.
Το θέμα παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον, εν όψει των ελληνικών μελλοντικών ισχυρισμών υγείας, και η απάντηση της Κόκα Κόλα αναμένεται με ανυπομονησία.
Καλό θα ήταν πάντως να καλύπτονται οι ανάγκες σε θρεπτικά συστατικά από φυσικά τρόφιμα όπως όσπρια, φρούτα και λαχανικά.

Αύγουστος 21, 2008

Τα αναψυκτικά, οι γλυκαντικές τους ουσίες και η υγεία των οστών μας

Μια πρόσφατη ανασκόπηση των διατροφικών μας συνηθειών ανίχνευσε πως η δυτικού τύπου διατροφή μας είναι πλούσια σε γλυκαντικές ουσίες και πως από το 1980 υπήρξε μια στροφή από τη χρήσης της ζάχαρης ως γλυκαντική ουσία στο γνωστό πλέον σιρόπι καλαμποκιού υψηλής περιεκτικότητας σε φρουκτόζη. Πέρα από τις υποψίες της επιστημονικής κοινότητας για τον ρόλο της ζάχαρης και του εν λόγω σιροπιού στην επιδημία της παχυσαρκίας, οι φόβοι έχουν αρχίσει να επεκτείνονται και στην υγεία των οστών μας. Φυσικά ακόμα δεν έχει αποδειχεί τίποτα, αλλά κάποιες πρώτες ενδείξεις είναι χαρακτηριστικές. Ας εξετάσουμε τα δεδομένα όμως από την αρχή.

Η ασθένεια της οστεοπόρωσης χαρακτηρίζεται από μειωμένη οστική πυκνότητα, από καταστροφή της μικροαρχιτεκτονικής του οστού και από τα «αναίτια» οστεοπορωτικά κατάγματα. Παράγοντας κλειδί για την πρόληψη της ασθένειας αποτελεί η επίτευξη της μέγιστης οστικής πυκνότητας κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης. Χαρακτηριστικό είναι πως μετά την ηλικία των 30 ετών η ισορροπία μεταξύ των κυττάρων που οικοδομούν το οστό και αυτών που το αποδομούν «γέρνει» προς την πλευρά της αποικοδόμησης, με αποτέλεσμα την προοδευτική απώλεια της οστικής μάζας.

Τα διατροφικά προληπτικά μέτρα ενάντια στην οστεοπόρωση έγκεινται στο να εξουδετερωθούν οι παράγοντες εκείνοι που μπορεί να συμβάλλουν στη μείωση της μέγιστης οστικής πυκνότητας κατά τη διάρκεια της εφηβείας. Έχει δειχθεί πως οι έφηβοι, σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη ηλικιακή ομάδα, καταναλώνουν το μεγαλύτερο μέρος της προσλαμβανόμενης ενέργειας από την τροφή με τη μορφή γλυκαντικών ουσιών, κυρίως μέσα από την κατανάλωση των αναψυκτικών.

Η τάση αυτή ολοένα και μεγαλώνει με αποτέλεσμα οι θερμίδες που προέρχονται από την κατανάλωση του σιροπιού καλαμποκιού πλούσιου σε φρουκτόζη να έχουν αυξηθεί κατά 1000% μεταβαίνοντας από το 1970 στο 1990. Ιδιαίτερα η αυξημένη κατανάλωση αναψυκτικών από τους έφηβους φαίνεται να μειώνει την οστική τους πυκνότητα και να αυξάνει τον μελλοντικό κίνδυνο για οστεοπορωτικά κατάγματα. Τα έφηβα κορίτσια φάνηκαν πιο πολύ εκτεθειμένα σε αυτόν τον κίνδυνο ίσως επειδή δεν είχαν τόσο έντονη φυσική δραστηριότητα, μεγάλο μέγεθος οστών και πρόσληψη διατροφικού ασβεστίου όσο τα αγόρια. Πρέπει όμως να αναφερθεί πως οι εν λόγω μελέτες ήταν περιγραφικές και κατά συνέπεια μπορούσαν να εντοπίσουν μόνο συσχέτιση των 2 φαινομένων και όχι αιτιακή σχέση.

Οι θεωρίες που έχουν κατά καιρούς αναπτυχθεί για να εξηγήσουν την παρατηρηθείσα συσχέτιση περιγράφουν πως η μεγάλη κατανάλωση αναψυκτικών συνήθως συνοδεύεται με χαμηλή κατανάλωση γάλακτος. Άλλη μελέτη έχει συσχετίσει τα αναψυκτικά τύπου κόλα με τα κατάγματα καρπού και αντιβραχίου σε παιδιά άσχετα από την κατανάλωση γαλακτοκομικών. Άρα, ο προαναφερόμενος πιθανός μηχανισμός ίσως να μην εντελώς σωστός.

Βέβαια, στα αναψυκτικά υπάρχουν ουσίες οι οποίες έχουν προταθεί πως επηρεάζουν την υγεία των οστών. Κύριος εκπρόσωπος των ουσιών αυτών αποτελεί το φωσφορικό οξύ που περιέχουν, το οποίο σε περίσσεια έχει προταθεί πως δεσμεύει το ασβέστιο και εμποδίζει έτσι την απορρόφησή του. Υψηλά επίπεδά διαιτητικού φωσφόρου έχουν συσχετιστεί με διαταραγμένη ομοιόσταση ασβεστίου και υποασβεσταιμία σε παιδιά. Το pH (ένας δείκτης οξύτητας) των αναψυκτικών τύπου κόλα είναι περίπου 3, αφού το φωσφορικό οξύ χρησιμοποιείται ως μέσο οξύνισης. Η απάντηση του οργανισμού σε υψηλό διαιτητικό όξινο φορτίο είναι να χρησιμοποιήσει τις αποθήκες ασβεστίου από τα οστά του σαν ένα ρυθμιστικό εξισσοροπητικό διάλυμα. Έτσι, μειώνεται μεν η οξύτητα αλλά υπάρχουν μεγάλες απώλειες ασβεστίου στα ούρα. Και σε αυτή τη θεωρία όμως υπάρχει μια ένσταση. Οι διάφορες μελέτες δεν κάνουν διάκριση ανάμεσα σε αναψυκτικά που περιέχουν ως μέσο οξίνισης το φωσφορικό οξύ ή κάποια άλλη ουσία. Επίσης, το ποσό του φωσφόρου στην αμερικανική δίαιτα είναι πολύ μικρό για να έχει τόσο μεγάλη επίδραση στα οστά.

Μια άλλη ουσία στα αναψυκτικά που έχει κεντρίσει το ενδιαφέρον είναι η καφεΐνη. Ο Tucker και οι συνάδελφοί του μελέτησαν γυναίκες και άνδρες που έλαβαν μέρος στην Framingham Osteoporosis Study. Τα αποτέλέσματα της έρευνάς τους δε φάνηκε να εμπλέκουν την καφεΐνη στην κακή υγεία των οστών.

Υπάρχει όμως και μια άλλη κατηγορία συστατικών που περιέχεται στα αναψυκτικά και της οποίας ο ρόλος στην υγεία των οστών πρόσφατα άρχισε να αποκτά ερευνητικό ενδιαφέρον. Τα συστατικά αυτά δεν είναι άλλα από τις γλυκαντικές ουσίες. Αυτές χωρίζοται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τους μονοσακχαρίτες (γλυκόζη, φρουκτόζη, γαλακτόζη) και τους δισακχαρίτες (σουκρόζη ή ζάχαρη, λακτόζη και μαλτόζη). Παλαιότερα τα αναψυκτικά περιείχαν ζάχαρη η οποία προέρχονταν κυρίως από τα ζαχαρότευτλα και τα ζαχαροκάλαμα. Με την πρόοδο της τεχνολογίας η προέλευση της ζάχαρης των αναψυκτικών έγινε το καλαμπόκι. Έτσι, το σιρόπι καλαμποκιού υψηλής περιεκτικότητας σε φρουκτόζη έγινε η κυρίαρχη θερμιδογόνος γλυκαντική ουσία των αναψυκτικών.

Υπάρχουν τρία κύρια είδη σιροπιού καλαμποκιού υψηλής περιεκτικότητας σε φρουκτόζη: το HFCS-42 (απαντάται κυρίως σε αθλητικά ποτά, σε γαλακτοκομικά προϊόντα και σε μερικά αρτοσκευάσματα), το HFCS-55 (το πιο ευρέως χρησιμοποιούμενο και φθηνότερα παραγόμενο σάκχαρο που χρησιμοποιείται στη βιομηχανία τροφίμων της Αμερικής) και το HFCS-90. Ο αριθμός σε κάθε είδος δείχνει το ποσοστό της γλυκαντικής ουσίας σε φρουκτόζη. Αυτό έχει μεγάλο ενδιαφέρον καθώς ο οργανισμός μεταβολίζει με διαφορετικό τρόπο τη γλυκόζη απ’ ότι τη φρουκτόζη. Ο διαφορετικός τρόπος μεταβολισμού και απορρόφησης των σακχάρων είναι που ίσως επηρεάζει την απορρόφηση των μετάλλων ή ιχνοστοιχείων (π.χ μαγνήσιο) και κατ’ επέκταση την υγεία των οστών.

Οι μελέτες που έχουν εξετάσει την επίδραση της ζάχαρης στην υγεία των οστών είναι πολύ λίγες. Τα επιστημονικά ευρήματα έχουν ανιχνεύσει χαμηλότερη οστική μάζα στις φτέρνες κοριτσιών που κατανάλωναν αναψυκτικά με θερμιδογόνες ή μη γλυκαντικές ουσίες. Μια πιθανή εξήγηση για αυτό είναι το γεγονός πως οι δίαιτες με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη έχουν ως μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα υψηλότερα επίπεδα ινσουλίνης στο αίμα. Αυτά με τη σειρά τους αναστέλλουν την επαναρόφηση του ασβεστίου από τα νεφρά με αποτέλεσμα μεγάλες απώλειες ασβεστίου στα ούρα. Αυτό μακροπρόθεσμα ίσως οδηγεί σε απώλεια οστικής μάζας. Υπάρχει όμως και μια άλλη πιθανή εξήγηση. Συνήθως οι δίαιτες με μεγάλη περιεκτικότητα ζάχαρης έχουν και μεγάλη περιεκτικότητα κορεσμένων λιπαρών, τα οποία σχηματίζουν σύμπλοκα (τους λεγόμενους «σάπωνες») με τα μέταλλα στο έντερο και εμποδίζουν έτσι την απορρόφησή τους. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να μη χρησιμοποιούνται αυτά για τη δόμηση των οστών.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες τη χρήση της ζάχαρης έχει αντικαταστήσει το πολύ φθηνότερο στην παραγωγή του σιρόπι καλαμποκιού πλούσιο σε φρουκτόζη HFCS (για την ακρίβεια το HFCS-55). Το HFCS-42 αντιπροσωπεύει το 40% της ποσότητας του σιροπιού καλαμποκιού που χρησιμοποιείται στην παραγωγή τροφίμων. Η αυξημένη κατανάλωση τροφίμων που το περιέχουν έχει ως αποτέλεσμα την αυξημένη πρόσληψη γλυκόζης. Οριστικό συμπέρασμα για την επίδραση της αυξημένης γλυκόζης στην υγεία των οστών δεν έχει βγει ακόμα. Όμως η αυξημένη κατανάλωση προϊόντων (π.χ. αναψυκτικά) που περιέχουν το HFCS-55 έχει ως αποτέλεσμα την αυξημένη κατανάλωση φρουκτόζης και όχι γλυκόζης. Οι αντίστοιχες μελέτες που εξέτασαν την αυξημένη πρόσληψη φρουκτόζης στην υγεία των οστών ήταν λιγοστές και δε μπόρεσαν να εξάγουν κάποιο οριστικό συμπέρασμα.

Συνοψίζοντας θα λέγαμε πως πλέον υπάρχουν ενδείξεις για ρόλο των αναψυκτικών στην υγεία των οστών μας εκτός από αυτές που ήδη υπήρχαν για την παιδική παχυσαρκία. Σίγουρα απαιτείται περισσότερη έρευνα πριν να εκδοθούν οριστικές διαιτητικές συστάσεις προς τον πληθυσμό καθώς υπάρχουν μεταβολικές διαφορές στην ανταπόκριση των οστών μεταξύ αντρών και γυναικών κάτι το οποίο θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στο σχεδιασμό των ερευνών. Ύποπτα συστατικά (φωσφορικό οξύ, καφεΐνη, γλυκαντικές ουσίες) και θεωρίες για τρόπους δράσης αυτών υπάρχουν πολλές. Μένει μόνο να ερευνηθούν περαιτέρω ώστε να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα.

Μαρτίου 11, 2008

Πώς μεταβολίζει το σώμα μας τα αναψυκτικά;

Ένα σύνολο μελετών δείχνει πως η κατανάλωση αναψυκτικών που είναι πλούσια σε θερμίδες δεν μειώνει την πρόσληψη στερεών τροφίμων προκειμένου να διατηρηθεί το ενεργειακό ισοζύγιο. Έτσι, συνολικά καταναλώνουμε περισσότερες θερμίδες όταν η σίτισή μας περιέχει τέτοιου είδους ροφήματα.

Φαίνεται λοιπόν πως το σώμα μας χειρίζεται με διαφορετικό τρόπο τη ζάχαρη ή το σιρόπι καλαμποκιού υψηλής περιεκτικότητας σε φρουκτόζη όταν αυτό βρίσκεται σε αναψυκτικά (υγρή μορφή) συγκριτικά με όταν αυτό βρίσκεται σε στερεές τροφές.

Αυτό φαίνεται να δικαιολογείται από την εξελικτική μας πορεία, αν σκεφτούμε ότι μόνο το νερό και το μητρικό γάλα ήταν πάντα διαθέσιμα από την αρχή της εμφάνισής μας. Οι εναλλακτικές σε αυτά τα δύο υγρά εμφανίστηκαν πριν από περίπου 11.000 χρόνια τη στιγμή που το ανθρώπινο είδος εξελίσσεται εδώ και 100.000 – 200.000 χρόνια.

Έτσι μάλλον δεν διαθέτουμε το γενετικό αντανακλαστικό για να αντιδρούμε στις υγρές θερμίδες με αίσθημα κορεσμού. Μια πιθανή εξήγηση θα μπορούσε να είναι το διαφορετικό είδος των πεπτιδίων που εκκρίνουμε όταν καταναλώνουμε αυτά τα ροφήματα.

Για την ακρίβεια, όταν καταναλώνουμε στέρεες τροφές ή γάλα τότε στον γαστρεντερικό μας σωλήνα εκκρίνονται τέτοια πεπτίδια που αναστέλλουν την όρεξή μας και μας δίνουν το αίσθημα του κορεσμού. Από την άλλη πλευρά, τα ροφήματα που περιέχουν ζάχαρη ή αλκοόλ παράγουν μερικώς τέτοια ερεθίσματα, με αποτέλεσμα να μην μας καλύπτουν πλήρως και να πεινάμε σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτόν τον καιρό έχει δημιουργηθεί ένα συμβουλευτικό πάνελ κατανάλωσης ροφημάτων το οποίο έχει τοποθετήσει τα διάφορα ήδη ροφημάτων σε ιεραρχία. Πρώτη επιλογή αποτελεί το νερό και οι μη θερμιδικές εναλλακτικές που ακολουθούν είναι το τσάι ή ο καφές. Συνεχίζει το γάλα χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά και ακολουθούν τα μη θερμιδογόνα ροφήματα με υποκατάστατα ζάχαρης.

Προτελευταία στη λίστα έρχονται τα θερμιδογόνα ροφήματα που περιέχουν μερικά θρεπτικά συστατικά και, τέλος εμφανίζονται τα ροφήματα στα οποία έχει γίνει προσθήκη ζάχαρης ή σιροπιού καλαμποκιού υψηλής περιεκτικότητας σε φρουκτόζη. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός πως η κατανάλωση υγιεινών ροφημάτων, όπως το γάλα και ο καφές πέφτει, ενώ η κατανάλωση τσαγιού είναι χαμηλή.

Την ίδια στιγμή, η κατανάλωση των πλέον ανθυγιεινών αναψυκτικών διατηρείται σε υψηλά επίπεδα. Τα πιο δημοφιλή καταναλισκούμενα ροφήματα στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι τα αναψυκτικά και ιδιαίτερα αυτά στα οποία έχει γίνει προσθήκη σιροπιού καλαμποκιού υψηλής περιεκτικότητας σε φρουκτόζη που αποτελούν το 80% των προστιθέμενων σακχάρων της αμερικανικής δίαιτας.

Το δεύτερο πιο δημοφιλές ρόφημα είναι η μπύρα, η οποία πέφτει στην κατηγορία του λιγότερου υγιεινού ‘θερμιδογόνου ροφήματος με περιεκτικότητα μερικών θρεπτικών συστατικών’. Φαίνεται επίσης πως τα ανθρακούχα και αλκοολούχα ποτά δημιουργούν μια ατελή αίσθηση κορεσμού, που μας εμποδίζει να νιώσουμε πλήρεις.

Καλό θα ήταν λοιπόν να έχουνε υπόψη πως στα πλαίσια μιας υγιεινής διατροφής ή κατά την προσπάθεια απώλειας βάρους η συγκεκριμένη κατηγορία ροφημάτων θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με ορθολογισμό και επιφυλακτικότητα.

Οκτώβριος 24, 2007

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΖΑΧΑΡΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

Σχεδόν το 1/3 των ενηλίκων και το 1/6 των παιδιών είναι παχύσαρκοι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σίγουρα η υπερκατανάλωση θερμίδων και η έλλειψη φυσικής δραστηριότητας αποτελούν τις κύριες αιτίες του φαινομένου αυτού, αλλά πλέον φαίνεται πως υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που παίζουν τον δικό τους ιδιαίτερο ρόλο. Ένας από αυτούς φαίνεται πως είναι και η ζάχαρη με κύριο υπαίτιο συστατικό τη φρουκτόζη.

Η φρουκτόζη είναι γλυκύτερη από τη γλυκόζη ή την επιτραπέζια ζάχαρη, έναν διασακχαρίτη που δομείται από ένα μόριο γλυκόζης και ένα μόριο φρουκτόζης. Αποτελεί το κύριο σάκχαρο των φρούτων, ενώ στα αναψυκτικά και σε άλλα γλυκά χρησιμοποιείται ως συστατικό που δίνει γλυκιά γεύση.

Στα αναψυκτικά η φρουκτόζη απαντάται με τη μορφή σιροπιού από καλαμπόκι με υψηλή περιεκτικότητα σε φρουκτόζη. Το σιρόπι αυτό άρχισε να εμφανίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες γύρω στο 1970 και έκτοτε χρησιμοποιείται ως γλυκαντική ουσία σε αναψυκτικά, χυμούς φρούτων, γλυκίσματα και άλλα επεξεργασμένα τρόφιμα.

Η κατανάλωση της γνωστής σε όλους ζάχαρης σε συνδυασμό με τα τρόφιμα που περιέχουν σιρόπι από καλαμπόκι με υψηλή περιεκτικότητα σε φρουκτόζη, έχουν αυξήσει κατά 30% την κατανάλωση γλυκαντικών ουσιών τα τελευταία 40 χρόνια, κυρίως μέσω της κατανάλωσης αναψυκτικών. Υπολογίζεται πως ένας μέσος άνθρωπος καταναλώνει περί τα 68 κιλά γλυκαντικών ουσιών το χρόνο, γεγονός το οποίο μεταφράζεται σε μια ημερήσια κατανάλωση θερμίδων αυξημένη κατά 500 θερμίδες.

Η εισαγωγή της ζάχαρης (συστατικό της οποίας αποτελεί η φρουκτόζη) στην καθημερινή διατροφή είναι σχετικά πρόσφατο φαινόμενο. Πριν τη ζάχαρη, οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν το μέλι ως γλυκαντική ουσία, ενώ η κύρια πηγή υδατανθράκων ήταν το άμυλο του ρυζιού, του κριθαριού, του σιταριού και της βρώμης. Επειδή όμως η παραγωγή μελιού δεν ήταν μαζική, οι περισσότεροι δεν έκαναν χρήση γλυκαντικών ουσιών.

Η πρόσληψη φρουκτόζης μέσω της δίαιτας έχει αυξηθεί από το 1970 έως το 2000, ενώ πριν την μαζική παραγωγή ζάχαρης μόνο συγκεκριμένες διατροφικές επιλογές περιείχαν φρουκτόζη, όπως κάποια φρούτα (π.χ μήλα, σταφύλια), το μέλι, οι σταφίδες, οι χουρμάδες, τα σύκα, τα βατόμουρα. Η υψηλή κατανάλωση αναψυκτικών στις μέρες μας έχει συμβάλλει στη μεγάλη έκθεση του οργανισμού μας σε φρουκτόζη.

Ενώ το 1942 η κατανάλωση αναψυκτικών ήταν κατά προσέγγιση 2 μερίδες/εβδομάδα, το 2000 το νούμερο έφθασε να είναι 2 μερίδες/ημέρα. Ιδιαίτερα τα παιδιά προσχολικής ηλικίας, που παλαιότερα δεν παρουσίαζαν έκθεση στη φρουκτόζη, τώρα πίνουν οπωσδήποτε κάποιο αναψυκτικό με προστιθέμενο σάκχαρο. Η αυξημένη κατανάλωση αναψυκτικών έχει συσχετισθεί με την παχυσαρκία, την υπέρταση και τον διαβήτη, ενώ η κατανάλωση φρουτοχυμών με παχυσαρκία στα παιδιά.

Η φρουκτόζη μεταβολίζεται με διαφορετικό τρόπο από τη γλυκόζη, γι’ αυτό και έχει διαφορετικές επιδράσεις. Η φρουκτόζη, αφού μεταβολιστεί, παρέχει την πρώτη ύλη για τη δημιουργία των τριγλυκεριδίων. Έτσι, δεν είναι τυχαίο το εύρημα μελετών σε παιδιά που ανίχνευσαν υψηλά επίπεδα λιπιδίων (τριγλυκερίδια, ‘κακή χοληστερίνη’) μετά από την κατανάλωση διαιτών με υψηλό περιεχόμενο σε φρουκτόζη.

Τέτοιες δίαιτες παρέχουν καθημερινά περίπου 400 – 800 θερμίδες μόνο από τη φρουκτόζη. Επίσης έχει βρεθεί από άλλες μελέτες πως μια δίαιτα πλούσια σε φρουκτόζη μικραίνει το μέγεθος το σωματιδίων που περιέχουν την ‘κακή χοληστερίνη’, κάνοντάς τα έτσι πιο διαπεραστικά και πιο αθηρογόνα.

Τέλος, υπάρχουν και μελέτες που συνδέουν το μεταβολισμό της φρουκτόζης με αυξημένα επίπεδα ουρικού οξέος. Για την ακρίβεια έχει φανεί πως η φρουκτόζη είναι το μόνο σάκχαρο του οποίου η υπερβολική κατανάλωση αυξάνει το ουρικό οξύ.

Από πολλές σύγχρονες μελέτες έχει φανεί πως τα αυξημένα επίπεδα ουρικού οξέος αποτελούν ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου μεταβολικού συνδρόμου, παχυσαρκίας, υπέρτασης, νεφρικής νόσου ακόμα και καρδιοπάθειας. Οι μελέτες αυτές εμπλέκουν έτσι τη φρουκτόζη στη γνωστή σχέση μεταξύ αυξημένου ουρικού οξέος και καρδιοπαθειών.

Φαίνεται λοιπόν πως τα σάκχαρα, όπως η γνωστή μας ζάχαρη, που περιέζουν φρουκτόζη διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη παχυσαρκίας, υπέρτασης και μεταβολικού συνδρόμου. Έτσι, αν και χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να επαληθευθούν οι παραπάνω ισχυρισμοί, ίσως θα πρέπει να επανεξεταστεί μια πιθανή υπερκατανάλωση αναψυκτικών, ζάχαρης, προπαρασκευασμένων γλυκισμάτων και επεξεργασμένων τροφίμων από τον γενικότερο πληθυσμό.

ΠΑΠΑΜΙΚΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ (ΚΙΝΗΤΟ: 6977867138)

Υποψήφιος διδάκτωρ Διατροφογενομικής Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

M.Med.Sci Κλινικός Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, Πανεπιστημίου Γλασκώβης

MSc Healthcare Manager, Πανεπιστημίου Αθηνών

Πτυχιούχος Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

Αύγουστος 16, 2007

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ: ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ


Η παιδική παχυσαρκία αυξάνεται σε όλη την Ευρώπη αποτελώντας πλέον μία από τις συνήθεις χρόνιες παιδικές ασθένειες. Συνολικά, το 10% των παιδιών σχολικής ηλικίας σε όλο τον κόσμο είναι υπέρβαρα και περίπου 22 εκ. παιδιά κάτω των 5 ετών είναι υπέρβαρα. Η εμφάνιση της παχυσαρκίας στις ΗΠΑ φτάνει διαστάσεις επιδημίας επηρεάζοντας το 24% των παιδιών και εφήβων. Οι αναπτυσσόμενες χώρες και αυτές που βρίσκονται σε περίοδο οικονομικής μετάβασης, έπισης, παρατηρούν αύξηση του υπέρβαρου και της παχυσαρκίας στους παιδιατρικούς πληθυσμούς.
Διατροφική Πολιτική στην ΕλλάδαΤο πρόβλημα της παιδικής παχυσαρκίας δεν έχει αφήσει ανεπηρέαστη ούτε τη δική μας χώρα. Έρευνα που διεξάχθηκε στη Θεσσαλονίκη διαπίστωσε ότι μεταξύ παιδιών και εφήβων ηλικίας 6-17 ετών η παρουσία του υπέρβαρου κυμαίνεται σε ποσοστό 22%, ενώ της παχυσαρκίας στο 4%. Η Ελλάδα, εκπροσωπούμενη από τη Θεσσαλονίκη, έχει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά υπέρβαρου στα παιδιά σχολικής ηλικίας της Ευρώπης.

Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας και Διατροφής στην Κρήτη Έως το 1992 δεν υπήρχε καμία εθνική διατροφική πολιτική για την αγωγή υγείας στην Ελλάδα. Με την έγκριση του Υπουργού Παιδείας πρώτη φορά το 1992 ξεκίνησε η εφαρμογή ενός εξαετούς προγράμματος αγωγής υγείας στην Κρήτη με στόχο την προώθηση υγιεινών συνηθειών διατροφής και ζωής που θα ελαχιστοποιούσαν τον κίνδυνο για καρδιαγγειακή νόσο. Το πρόγραμμα αυτό αντιπροσώπευε την πρώτη προσπάθεια στην Ελλάδα για τη συλλογή επιδημιολογικών δεδομένων και την εκτίμηση της αποτελεσματικότητας της παρέμβασης αγωγής υγείας σε δημοτικά σχολεία στην Ελλάδα. Η παρέμβαση εφαρμόστηκε σε 4.171 μαθητές της 1ης τάξης σε 41 σχολεία της Κρήτης. Στόχος των τριών πρώτων ετών της παρέμβασης ήταν η αύξηση της συνείδητοποίησης των μαθητών και των γονέων όσον αφορά στα θέματα υγιεινής διατροφής και φυσικής δραστηριότητας και η ενθάρρυνση των μαθητών να βελτιώσουν τις συνήθειες διατροφής και άσκησης.
Στους μαθητές μοιράστηκαν βιβλιαράκια με θέματα διατροφής, άσκησης, καλής φυσικής κατάστασης, οδοντικής υγιεινής, καπνίσματος και πρόληψης ατυχυμάτων. Επίσης, δόθηκε εκπαιδευτική βοήθεια στους καθηγητές και οι υπεύθυνοι για τη φυσική δραστηριότητα παρουσίασαν τα νέα υλικά που θα χρησιμοποιούνταν. Τα βοηθήματα για τους καθηγητές περιλάμβαναν πόστερ, παραμύθια σε οπτικοακουστική απόδοση, βιβλία εργασίας και εγχειρίδια για τους στόχους της παρέμβασης. Παράλληλα με τα μαθήματα διατροφής και άσκησης έλαβε χώρα και ενημέρωση των γονέων με τη διοργάνωση συναντήσεων και την παροχή ενημερωτικών εγχειριδίων υγείας, διατροφής και άσκησης.
Τα αποτελέσματα της τριετούς αυτής παρέμβασης όσον αφορά στους δείκτες παχυσαρκίας και λιπιδίων ήταν θετικά και η επιτυχία της παρέμβασης μπορεί να αποδοθεί στην αποτελεσματικότητά της, στα σεμινάρια για τους καθηγητές και τους γονείς τα οποία είχαν πολύ υψηλά ποσοστά παρακολούθησης. Δηλαδή, ο συνδιασμός ενός προγράμματος αγωγής υγείας με μαθήματα άσκησης μεγιστοποίησε τη φυσική δραστηριότητα και την καλή φυσική κατάσταση καθώς και τις διατροφικές συνιστώσες. Τέτοιες παρεμβάσεις παρέχουν ένα αξιόλογο μοντέλο για την προαγωγή της υγείας στα σχολεία για πρόληψη από καρδιαγγειακά νοσήματα χωρίς να απαιτούνται ιδιαίτερες διδακτικές ώρες. Στο τέλος της εξαετούς περιόδου σημαντική βελτίωση βρέθηκε στην ολική χοληστερόλη, αλλαγή στο ΒΜΙ, στις δερματοπτυχές δικεφάλου, στην ενεργειακή πρόσληψη και στο τέστ κοπώσεως στην ομάδα παρέμβασης. Η δεκαετής παρακολούθηση αποκάλυψε ότι οι ευνοϊκές αλλαγές στην ομάδα παρέμβασης σε σύγκριση με την ομάδα ελέγχου συνέχιζαν να υπάρχουν και 4 χρόνια μετά τη διακοπή της.
Επιτροπή Εθνικής Διατροφικής Πολιτικής το 2002Το 2002 το Ανώτατο Επιστημονικό Συμβούλιο Υγείας του Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας της χώρας προώθησε τις Διαιτητικές Οδηγίες για Ενηλίκους στην Ελλάδα. Το 2002 το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας ίδρυσε την Επιτροπή Εθνικής Διατροφικής Πολιτικής. Η επιτροπή έθεσε προτεραιότητες και σαν αρχικό στόχο τη μείωση της κατανάλωσης κρέατος, την αύξηση της πρόσληψης ψαριών, τη μείωση της παιδικής παχυσαρκίας, την αύξηση της κατανάλωσης οσπρίων και λαχανικών και τη βελτίωση της ποιότητας και ασφάλειας τροφίμων σε υπηρεσίες μαζικού catering και την αύξηση της γνώσης των καταναλωτών για την ποιότητα και ασφάλεια των τροφίμων. Όσον αφορά στην παιδική παχυσαρκία, η επιτροπή έχει εξελίξει ένα σχέδιο δράσης για την εφαρμογή εθνικών διατροφικών οδηγιών στα σχολεία. Επίσης, έχουν διατυπωθεί διαιτητικές οδηγίες για τα νηπιαγωγία και τις καλοκαιρινές κατασκηνώσεις.

Έρευνα του ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΩΝ (ΙΝΚΑ)Έρευνα που πραγματοποίησε το ΙΝΚΑ και δημοσίευσε το Σεπτέμβριο του 2005, χαρακτήρισε τους Έλληνες μαθητές καπνιστές, πότες, αγύμναστους και υπέρβαρους. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι οι μαθητές καταναλώνουν σε σημαντικά ποσοστά τρόφιμα όπως γαριδάκια, πατατάκια, κρουασάν, αναψυκτικά, ζαμπονόπιτες και λουκανικόπιτες, προϊόντα, δηλαδή, που κανονικά δεν θα έπρεπε να διατίθενται στα σχολικά κυλικεία σύμφωνα με τις υγειονομικές διατάξεις. Από την έρευνα αυτή διαπιστώθηκε ότι οι αγοραστικές προτιμήσεις των μαθητών από τα σχολικά κυλικεία δεν περιορίζονται εκεί αλλά επεκτείνονται και μάλλον αποτελούν μέρος μιας συνολικότερης εικόνας, αφού η κατανάλωση αλκοολούχων ποτών και τσιγάρων αρχίζει, οριακά, τόσο στα αγόρια όσο και στα κορίτσια από την ηλικιακή ομάδα 10-12 ετών και κορυφώνεται στις ηλικιακές ομάδες 13-15 ετών και 16-18 ετών.

Εθνικό Πρόγραμμα Προώθησης ενός υγιεινού μοντέλου διατροφήςΣύμφωνα με το δελτίο τύπου στις 29/3/2006 ο Υπουργός Ανάπτυξης, κ. Δ. Σιούφας και ο Υφυπουργός κ. Γ. Παπαθανασίου παρουσίασαν πρόταση του Υπουργείου Ανάπτυξης για το Εθνικό Πρόγραμμα Προώθησης ενός υγιεινού μοντέλου διατροφής μέσω της καθημερινής κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών. Στο δελτίο τύπου αναγράφεται επακριβώς:

«…επιτακτική την ανάγκη ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης της κοινωνίας, με σκοπό την αναβάθμιση των διατροφικών συνηθειών και ιδιαίτερα όσον αφορά τα παιδιά. Η συστηματική κατανάλωση φρούτων και λαχανικών έχει αποδειχθεί ότι βοηθά σημαντικά στη διατήρηση του σωστού σωματικού βάρους και ευνοεί, τόσο τη συνολική υγεία του ανθρώπου, όσο και την ποιότητα ζωής του. Τα φρούτα και τα λαχανικά περιέχουν βιταμίνες, φυτικές ίνες, ιχνοστοιχεία και χιλιάδες άλλες δραστικές φυτοχημικές ουσίες, που όταν όλα μαζί προσφέρονται στον οργανισμό, δρουν σε συνέργεια και προάγουν την υγεία, μειώνοντας τον κίνδυνο διαφόρων ασθενειών. Η μεσογειακή, δηλαδή η ελληνική διατροφή, καθώς και η μεγάλη αγροτική μας παραγωγή σε φρούτα και λαχανικά, αποτελούν δύο σημαντικά επιπλέον στοιχεία, που συνηγορούν στην ανάγκη η Ελλάδα να ενταχθεί στο δίκτυο των χωρών που πρωτοστατούν στην ενημέρωση και στην προτροπή των πολιτών τους να καταναλώνουν φρούτα και λαχανικά τουλάχιστον πέντε φορές την ημέρα».

Αναγνωρίζοντας την ανησυχητική αύξηση της παιδικής παχυσαρκίας και στη χώρα μας και του καθοριστικού ρόλου της διατροφής, το πρόγραμμα στοχεύει στην ενημέρωση, ευαισθητοποίηση και ενεργοποίηση των μαθητών και γονέων σε θέματα σωστής διατροφής. Σύμφωνα με το πρόγραμμα ενεργειών του Εθνικού Προγράμματος Προώθησης ενός υγιεινού μοντέλου διατροφής, σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας θα διοργανωθεί κοινή συνέντευξη τύπου, όπου θα παρουσιασθεί έρευνα-μελέτη για τη διατροφή των παιδιών στην χώρα μας. Στη συνέχεια, θα διοργανωθούν ενημερωτικές επισκέψεις σε σχολεία της Αττικής και της Περιφέρειας. Διατροφολόγοι και ιατροί θα επισκεφθούν τα σχολεία και θα μιλήσουν στους μαθητές για τη σωστή διατροφή και τη διατροφική αξία των φρούτων και λαχανικών. Στα σχολεία πρόκειται να διανεμηθεί έξυπνο και δημιουργικό gadget με φρούτα και λαχανικά, ενημερωτικό έντυπο για τους μαθητές και τους γονείς, αφίσες του προγράμματος για να τοιχοκολληθούν στα σχολεία. Παράλληλα πρέπει να ενθαρρυνθεί η προσφορά προϊόντων φρούτων και λαχανικών στα κυλικεία των σχολείων.

Νέα υπουργική απόφαση για τα σχολικά κυλικεία τον Οκτώβρη του 2006 Στα πλαίσια αυτά το Υπουργείο Υγείας και Θρησκευμάτων εξέδωσε την υπουργική απόφαση ΔΥ1γ/Γ.Π./οικ.93828 (ΦΕΚ 1183/31-08-2006 τ.Β’) για τα προϊόντα που θα διατίθενται από τα σχολικά κυλικεία. Η απόφαση αυτή περιλαμβάνει αναλυτικό κατάλογο των τροφίμων που επιτρέπεται να διατίθενται στα σχολικά κυλικεία και διαφοροποιείται σε σχέση με την προηγούμενη (2000) στην εξειδίκευση ανάλογα με τη βαθμίδα του σχολείου, δηλαδή πρωτοβάθμια ή δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση. Αυτό γιατί τα παιδιά ανάλογα με την ηλικία και τις γνώσεις τους σε σχέση με την αγωγή υγείας με διαφορετικά κριτήρια θα επιλέξουν τα τρόφιμα από το κυλικείο.
Σε γενικές γραμμές, η νέα υπουργική απόφαση προσθέτει στον κατάλογο συγκεκριμένα τρόφιμα, παραδοσιακά της ελληνικής διατροφής, όπως το παστέλι, το χαλβά, το μέλι και το ρυζόγαλο. Επιπλέον, επιτρέπει τη διάθεση μπισκότων και γενικά αρτοσκευασμάτων με καθορισμένη περιεκτικότητα σε trans λιπαρά οξέα και ζάχαρη. Επιπλέον, δίνει τη δυνατότητα επιλογής στους μαθητές λυκείου ενός τροφίμου που έως τώρα δεν συμπεριλαμβανόταν στον κατάλογο επιτρεπόμενων τροφίμων, της σοκολάτας (παρέχοντας ορισμένες συστάσεις για την κατανάλωσή της).
Όπως, όμως, υποστηρίζει ο πρόεδρος της Ένωσης Κυλικειαρχών Αττικής κος Δ. Μελισσουργός, δεν υπάρχει η δυνατότητα ελέγχου της περιεκτικότητας των τροφίμων σε λιπαρά και ζάχαρη. Από την άλλη, στο εμπόριο δεν κυκλοφορούν προϊόντα με τόσο χαμηλή περιεκτικότητα σε λιπαρά και ζάχαρη. Ενστάσεις φέρουν και οι γονείς, αφού τα προϊόντα που θα διατίθενται στα κυλικεία δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και οι αλλαγές δεν είναι ουσιαστικές, όπως υποστηρίζουν, αφού δεν ελέγχονται οι προμηθευτές και αγνοούνται τα ζεστά φαγητά και τα βιολογικά προϊόντα. Ο γενικός γραμματέας της Ανώτατης Συνομοσπονδίας Γονέων Ελλάδος κ. Θ. Τσούμπος τονίζει ότι οι αλλαγές δεν είναι ενταγμένες σε ένα συνολικότερο πρόγραμμα αγωγής υγείας και διατροφής.
Η παχυσαρκία αναγνωρίζεται ως χρόνια ασθένεια, ρίζα για πολλές άλλες χρόνιες νόσους και δε θα πρέπει να παραγκωνίζεται αντιμετωπιζόμενη σαν απλή αδυναμία αυτοκυριαρχίας και λαιμαργία. Το αυξημένο βάρος στην παιδική και εφηβική ηλικία σχετίζεται με πλήθος ψυχοκοινωνικών και ιατρικών επιπλοκών βραχυ-και μακροπρόθεσμων. Ζωτικής σημασίας καθίσταται, λοιπόν, η αποτελεσματική πρόληψη και αντιμετώπιση του προβλήματος από την παιδική ηλικία. Προτεραιότητα θα πρέπει να δωθεί σε προγράμματα παρέμβασης στον παιδικό πληθυσμό, επειδή (1) είναι ευκολότερο να χάσει κανείς βάρος όντας στην παιδική ηλικία και (2) είναι ευκολότερη η εφαρμογή ενός προγράμματος πρόληψης σε σχολικό περιβάλλον. Περίπου 115 εκ. παιδιά σχολικής ηλικίας παρακολουθούν σχολείο σε νήπια, δημοτικά και γυμνάσια στην Ευρώπη και επομένως η παρέμβαση αυτή θα φτάσει σε σημαντικό αριθμό ατόμων, αφού οι μαθητές παρακολουθούν σχολείο πέντε φορές εβδομαδιαία, για 9-12 έτη. Επιπλέον, οι σχολικές παρεμβάσεις δίνουν τη δυνατότητα της εδραίωσης υγιεινών συνηθειών διατροφής και άσκησης που μπορεί να συνεχιστούν στην ενήλικη ζωή μειώνοντας τον κίνδυνο χρόνιων ασθενειών. Η βελτίωση της διατροφής στα σχολεία μπορεί να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα στη στρατηγική υγιεινής σίτισης των παιδιών και εφήβων.ΠΑΣΠΑΛΙΑΡΗ ΣΟΦΙΑ

Νοσοκομειακή Διαιτολόγος Π.Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ

ΠΑΠΑΜΙΚΟΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

Υποψήφιος διδάκτωρ Διατροφογενομικής Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

M.Med.Sci Κλινικός Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, Πανεπιστημίου Γλασκώβης

MSc Healthcare Manager, Πανεπιστημίου Αθηνών

Πτυχιούχος Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

« Newer Posts

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.